Szczegóły publikacji

Autorzy (7)

• Musielok Łukasz
• Rudnik Anna
• Buczek Krzysztof
• Lasota Jarosław
• Tomala Patrycja
• Kafel Agnieszka
• AGHWątor Katarzyna

Słowa kluczowe

Dane bibliometryczne

ID BaDAP	167828
Data dodania do BaDAP	2026-06-16
Tekst źródłowy	URL
DOI	10.37501/soilsa/218341
Rok publikacji	2026
Typ publikacji	artykuł w czasopiśmie
Otwarty dostęp
Creative Commons

Streszczenie

Gleby Karpat Zewnętrznych, w tym Gorców, rozwijają się ze zwietrzeliny fliszu lub pokryw stokowych pochodzenia fliszowego, które w przeważającej mierze tworzą gleby brunatne. Jednak w tych obszarach występują również lokalnie gleby bielicowe. Ich powstawanie przypisywano dotąd albo obecności gruboziarnistego materiału macierzystego na niższych wysokościach, albo czynnikom bioklimatycznym na wyższych wysokościach, które sprzyjają silnemu zakwaszeniu gleby i inicjują bielicowanie. Celem niniejszego badania było określenie, w jaki sposób właściwości gleb brunatnych i bielicowych odnoszą się do współczesnych warunków bioklimatycznych w najwyższych partiach Gorców. Wyniki kompleksowych badań, obejmujących pomiary temperatury i wilgotności gleby, badania roślinności i analizy właściwości gleby, wykazały, że chociaż ogólnie wilgotny i chłodny klimat jest niezbędnym warunkiem bielicowania, właściwości materiału macierzystego odgrywają decydującą rolę w występowaniu gleb bielicowych. Gleby bielicowe są konsekwentnie związane z gruboziarnistymi materiałami macierzystymi pochodzenia piaskowcowego, ubogimi we frakcję iłową i żelazo. Sąsiednie gleby rozwinięte na drobnoziarnistych mułowcach, mimo że wykazują słabe cechy odgórnego oglejenia, przypominajace efekty procesu eluwiacji w górnych poziomach, nie wykazują wyraźnych śladów procesów iluwiacyjnych, i posiadają właściwości, które wspierają funkcjonowanie znacznie bogatszych zespołów gatunków roślin naczyniowych w piętrze runa leśnego. Uzyskane wyniki podważają pogląd, że czynniki bioklimatyczne są głów nym czynnikiem powodującym bielicowanie w górnoreglowej strefie Karpat fliszowych, i podkreślają kluczowe znaczenie zmienności litologicznej materiału macierzystego w rozwoju gleb na dużych wysokościach.

Abstract

The soils of the Outer Carpathians, including the Gorce Mountains, are developed from flysch regolith or flysch-derived slope sediments, which predominantly form Cambisols. However, Podzols also occur locally in these areas. Their formation was attributed either to the presence of coarse-grained parent material at lower elevations or to bioclimatic factors at higher elevations that promote strong soil acidification and initiate podzolization. This study aimed to determine how soil properties across the Cambisol–Podzol transition in the highest parts of the Gorce Mountains relate to present-day bioclimatic conditions. The results of comprehensive studies, including soil temperature and moisture measurements, vegetation studies, and soil properties analyses, showed that while a generally humid and cool climate is an indispensable condition for podzolization, the properties of the parent material play a decisive role. Podzols are consistently associated with sandstone-derived, coarse-grained parent materials poor in clay and iron. The adjacent soils developed from fine-grained mudstones, although displaying redox features in their upper horizons resembling colours of eluvial horizons, show no clear evidence of illuviation processes and possess properties that support a far richer assemblage of vascular plant species in the forest undergrowth. These findings challenge the view that bioclimatic conditions are the main factor in podzolization in the upper montane zone of the Flysch Carpathians and emphasize the crucial importance of lithological variability in soil development at high elevations.